Publikacje » Przypadek ucznia charakteryzującego się dużą nieśmiałością i trudnościami w nawiązywaniu relacji z rówieśnikami
Autor: Joanna Rożek
Etap nauczania: Gimnazjum
Typ publikacji: Inne
Przedmiot: Język niemiecki
Przypadek ucznia charakteryzującego się dużą nieśmiałością i trudnościami
w nawiązywaniu relacji z rówieśnikami.
1. Identyfikacja problemu.
Niemal w każdej klasie można znaleźć kogoś nieśmiałego, kto z trudem zdobywa się na zabranie głosu i dla którego udział w rozmowie w większym gronie rówieśników jest dużym przeżyciem.
Nieśmiałość to cecha uniwersalna, towarzysząca ludziom żyjącym w różnych kulturach na całym świecie. Przejawem nieśmiałości jest uczucie dyskomfortu oraz częściowe zahamowanie zwykłych form zachowania, gdy dana osoba znajduje się w obecności innych
i kiedy jest obiektem ich uwagi. Obecność innych ludzi wyzwala u osób nieśmiałych negatywne emocje – lęk, wstyd, zakłopotanie. Są one źródłem małej wiary w siebie, przewidywaniem z góry własnego niepowodzenia i kompromitacji. Nieśmiałość może być stanem przejściowym lub trwałym i przybierać różne formy. Stan przejściowy pojawia się zwłaszcza u dzieci i młodzieży, jako normalny etap kształtowania się osobowości i zwykły etap rozwoju. W takim przypadku osoba nieśmiała boi się negatywnych opinii ze strony innych, co wpływa hamująco na jej aktywność. Trwała forma nieśmiałości cechuje jedynie niektórych ludzi o specyficznych cechach osobowości. Napięcie i lęk osób nieśmiałych są szczególnie mocne wtedy, gdy osoby te mają wejść w kontakt społeczny z innymi ludźmi. Ogromne piętno odciskają na nich sytuacje społecznej ekspozycji, kiedy dana osoba jest obiektem uwagi i jest wystawiona na widok publiczny, a także sytuac!
je społecznej oceny (zabieranie głosu na forum klasy, odpytywanie przez nauczyciela itp.). Z takim problemem spotkałam się u jednego z moich uczniów, rozpoczynając naukę w jednej z pierwszych klas.
2. Geneza i dynamika problemu.
Jak się okazało, uczeń ten zwrócił uwagę także innych nauczycieli. Dał się poznać jako typ samotnika, nie zabierający głosu podczas lekcji i nie uczestniczący w rozmowach z innymi uczniami podczas przerw. Zaniepokoiło mnie również zachowanie ucznia w czasie odpowiedzi ustnej. Nie utrzymywał z nikim kontaktu wzrokowego. Przez cały czas miał wzrok utkwiony w ławkę i nie odzywał się. Pozostali uczniowie czekali z niecierpliwością, czasem niemiło komentowali tę sytuację, co dodatkowo czyniło atmosferę jeszcze bardziej nieprzyjemną.
Był uczniem bardzo spokojnym i poważnym. Zaledwie kilka razy udało mi się odnaleźć uśmiech na jego twarzy. Zawsze przygotowany do lekcji, z estetycznie prowadzonym zeszytem, uzupełnionymi ćwiczeniami i podręcznikiem, zawsze też smutny i jakby nieobecny.
Postanowiłam porozmawiać z mamą ucznia. Podczas „Dni Otwartych” dowiedziałam się, że syn zawsze taki był – cichy i spokojny. Nigdy nie sprawiał problemów. Był bardzo nieśmiały i nie potrafił nawiązać kontaktu z rówieśnikami, a wolny czas spędzał głównie w swoim pokoju. Z rozmowy z mamą nie wynikało, aby w rodzinie były jakieś problemy. Rodzina chłopca jest uznawana za tą, której „się powodzi” (ojciec pracuje, matka zajmuje się domem, ale także korzysta z możliwości dodatkowego zarobku. Utrzymują poprawne relacje z dalszą rodziną i nie dotyczą ich problemy patologiczne.). Udało mi się także dowiedzieć, czym interesuje się jej syn i co chciałby robić w przyszłości.
Wszystkie cechy wskazywały na występowanie nieśmiałości jako lęku przed odrzuceniem przez rówieśników, negatywną oceną środowiska i strach przed ewentualnym niepowodzeniem, co wynikało z niskiej samooceny oraz braku wiary we własne siły.
3. Znaczenie problemu.
Nieśmiałość jako cecha jest trudna do zidentyfikowania. Niekiedy bywa traktowana jako przejaw braku zdolności lub braku chęci do nauki. Oddziaływania społeczne mogą przyczynić się do nasilenia lub zminimalizowania wspomnianej cechy.
Na powstanie i utrwalanie nieśmiałości u mojego ucznia niewątpliwie wpłynęły oddziaływania środowiska. Lęk przed krytyką ze strony innych, nie tylko rówieśników, wymagania stawiane przez rodziców, nieumiejętność nawiązania kontaktu z rówieśnikami oraz specyficzny etap rozwoju, na którym się znalazł, spowodowało nasilenie nieśmiałości.
W jego przypadku nieśmiałość utrudniała prawidłowe wykonywanie niektórych ćwiczeń na zajęciach (np. praca w parach lub ćwiczenie konwersacji), czasem uniemożliwiała przeprowadzenie pewnych elementów lekcji (np. rywalizacja między uczniami).
Uczeń, na którym skupiłam swoją uwagę jest chłopcem o szczególnych potrzebach. Wymaga dużo uwagi i zrozumienia. Potrzebuje wsparcia zarówno ze strony rodziców i wychowawcy, jak i kolegów z klasy. Po rozmowie z mamą chłopca postanowiłam podjąć próbę zminimalizowania istniejącego problemu.
4. Prognoza.
Negatywna:
Nie podejmując żadnych działań nastąpi u chłopca pogłębienie i tak już skomplikowanego stanu emocjonalnego. Skutkiem tego może być całkowite zamknięcie się w sobie, pogłębienie się poczucia niskiej wartości oraz utwierdzenie się w przekonaniu, że niczego nie potrafi zrobić prawidłowo. Ciągła obawa przed ewentualną negatywną oceną otoczenia doprowadzi do całkowitego zablokowania się w sytuacjach społecznej ekspozycji.
Pozytywna:
Podjęte działania spowodują przezwyciężenie nieśmiałości lub przynajmniej jej złagodzenie.
Uczeń zacznie wierzyć we własne siły i możliwości oraz pozbędzie się ciągłego poczucia lęku i zakłopotania podczas zabierania głosu na zajęciach. Zminimalizowanie nieśmiałości przyczyni się do osiągania lepszych wyników w nauce.
5. Propozycje rozwiązania problemu.
Dzieci nieśmiałe często doświadczają uczucia zażenowania i wymagają dużo uwagi. Moim zadaniem było zatem zaplanowanie i podjęcie działań zmierzających do zmniejszenia nieśmiałości ucznia i złagodzenie jej skutków. Postawione cele postanowiłam osiągnąć poprzez:
• dawanie pozytywnych wzmocnień
• uczenie przyjmowania komplementów oraz krytycznych uwag
• zachętę i pobudzanie do działania
• stwarzanie okazji do zabierania głosu w obecności innych
• wspieranie w trudnych sytuacjach
• przydzielanie zadań na miarę jego możliwości, które przyczynią się do poszerzenia jego kompetencji
6. Wdrażanie rozwiązań.
Swoją pracę nad nieśmiałością ucznia rozpoczęłam od nawiązania ścisłej współpracy z jego rodzicami. Uświadomiłam im m.in. potrzebę podjęcia działań, które pomogą ich dziecku przezwyciężyć lub zminimalizować uczucie nieśmiałości. Rozmowy indywidualne z mamą chłopca pozwoliły na wytłumaczenie, jak wielkie znaczenie dla powodzenia zaplanowanych działań ma również atmosfera panująca w rodzinnym domu.
Po pierwszym semestrze klasy I zaproponowałam uczniowi udział w pracach zespołu zajmującego się przygotowaniem folderu turystycznego Berlina. Do mojego pomysłu podszedł z dużym dystansem, jednak postanowił spróbować. Atmosfera pracy w tak nielicznej grupie jest szczególna i kameralna. Po niedługim czasie okazało się, że mój uczeń ma ciekawe pomysły i zdolności związane z planowaniem pracy. Chętnie wspierał kolegów interesującymi materiałami. Powoli budowała się atmosfera zaufania, co pozwalało wzmocnienie poczucia własnej wartości i samodoskonalenie. Uczeń został zauważony przez kolegów i koleżanki z klasy, jego aktywność rosła, a ja miałam okazję do częstszego wyrażania zadowolenia z postępów i pozytywne wzmocnienia.
8. Efekty działań.
Podjęte przeze mnie działania powoli przynoszą oczekiwane efekty. Program realizowałam przez drugi rok. Aranżowane sytuacje dydaktyczno – wychowawcze sprzyjają samorealizacji i sprawiają, że opisywany przeze mnie uczeń sukcesywnie wyzbywa się kompleksów i coraz bardziej wierzy we własne siły. Śmielej udziela się na zajęciach, próbuje być zrelaksowany, ale niekiedy widać, jak trudno jest mu walczyć ze strachem, stresem i tremą. Za swoiste osiągnięcia można uznać fakt, że uczeń ten coraz częściej inicjuje rozmowy z rówieśnikami, a nawet z nauczycielem w czasie przerw. Staje się osobą coraz bardziej otwartą i ufną w stosunku do rówieśników. Swoim zachowaniem daje najlepszy dowód ciężkiej pracy nad sobą.
Rozmowy z mamą chłopca potwierdziły, że zachodzi w nim duża zmiana, także jeśli chodzi o jego czas wolny i zajęcia – próbuje spędzać więcej czasu z rówieśnikami, wychodzi z domu, udaje mu się również porozmawiać z rodzicami.
Myślę, że kontynuowanie podjętych działań do końca klasy III przyniesie coraz lepsze efekty, a przejawy nieśmiałości zostaną przezwyciężone lub zminimalizowane, na tyle, że chłopiec będzie mógł bez problemów funkcjonować nie tylko w środowisku innej szkoły, ale przede wszystkim w środowisku społecznym.
9. Refleksje i wnioski.
Nauczyciele mogą przyczynić się do nasilenia nieśmiałości u swoich uczniów lub pomóc im ją przezwyciężyć. Świadomość istnienia problemów, których źródłem jest nieśmiałość, stanowi podstawę do podjęcia działań mających na celu pomoc dzieciom nieśmiałym przez udzielenie wsparcia, a także stawianie adekwatnych do możliwości wymagań.
Należy unikać wartościowania czy też przylepiania etykietki „nieśmiały”, „leniwy”, „nadpobudliwy”. Zdiagnozowanie problemu dziecka jest konieczne ze względu na możliwość ustalenia jego specyficznych potrzeb, a następnie podjęcia odpowiedniej interwencji.
Podczas prowadzenia działań zmierzających do przezwyciężenia nieśmiałości opisywanego ucznia nasunęło mi się kilka wniosków:
• nauczyciel może zminimalizować bierność ucznia nieśmiałego stosując pozytywne wzmocnienia, zachętę i pobudzenie do działania oraz stwarzając sytuacje, w których będzie mogło osiągnąć sukces
• nie należy zrażać się ewentualnymi niepowodzeniami lub zbyt małymi sukcesami, ale wytrwale dążyć do postawionego celu
• ważna jest świadomość rodziców dotycząca danego problemu, aby potrafili właściwie interpretować postępowanie wychowawcze wobec swoich dzieci
• aby osiągnąć zamierzone cele, wszystkie poczynania dorosłych – nauczycieli, wychowanków, rodziców, a także i samych dzieci powinny współgrać i uzupełniać się wzajemnie.
« wróć
Etap nauczania: Gimnazjum
Typ publikacji: Inne
Przedmiot: Język niemiecki
Przypadek ucznia charakteryzującego się dużą nieśmiałością i trudnościami w nawiązywaniu relacji z rówieśnikami
OPIS I ANALIZA PRZYPADKU WYCHOWAWCZEGOPrzypadek ucznia charakteryzującego się dużą nieśmiałością i trudnościami
w nawiązywaniu relacji z rówieśnikami.
1. Identyfikacja problemu.
Niemal w każdej klasie można znaleźć kogoś nieśmiałego, kto z trudem zdobywa się na zabranie głosu i dla którego udział w rozmowie w większym gronie rówieśników jest dużym przeżyciem.
Nieśmiałość to cecha uniwersalna, towarzysząca ludziom żyjącym w różnych kulturach na całym świecie. Przejawem nieśmiałości jest uczucie dyskomfortu oraz częściowe zahamowanie zwykłych form zachowania, gdy dana osoba znajduje się w obecności innych
i kiedy jest obiektem ich uwagi. Obecność innych ludzi wyzwala u osób nieśmiałych negatywne emocje – lęk, wstyd, zakłopotanie. Są one źródłem małej wiary w siebie, przewidywaniem z góry własnego niepowodzenia i kompromitacji. Nieśmiałość może być stanem przejściowym lub trwałym i przybierać różne formy. Stan przejściowy pojawia się zwłaszcza u dzieci i młodzieży, jako normalny etap kształtowania się osobowości i zwykły etap rozwoju. W takim przypadku osoba nieśmiała boi się negatywnych opinii ze strony innych, co wpływa hamująco na jej aktywność. Trwała forma nieśmiałości cechuje jedynie niektórych ludzi o specyficznych cechach osobowości. Napięcie i lęk osób nieśmiałych są szczególnie mocne wtedy, gdy osoby te mają wejść w kontakt społeczny z innymi ludźmi. Ogromne piętno odciskają na nich sytuacje społecznej ekspozycji, kiedy dana osoba jest obiektem uwagi i jest wystawiona na widok publiczny, a także sytuac!
je społecznej oceny (zabieranie głosu na forum klasy, odpytywanie przez nauczyciela itp.). Z takim problemem spotkałam się u jednego z moich uczniów, rozpoczynając naukę w jednej z pierwszych klas.
2. Geneza i dynamika problemu.
Jak się okazało, uczeń ten zwrócił uwagę także innych nauczycieli. Dał się poznać jako typ samotnika, nie zabierający głosu podczas lekcji i nie uczestniczący w rozmowach z innymi uczniami podczas przerw. Zaniepokoiło mnie również zachowanie ucznia w czasie odpowiedzi ustnej. Nie utrzymywał z nikim kontaktu wzrokowego. Przez cały czas miał wzrok utkwiony w ławkę i nie odzywał się. Pozostali uczniowie czekali z niecierpliwością, czasem niemiło komentowali tę sytuację, co dodatkowo czyniło atmosferę jeszcze bardziej nieprzyjemną.
Był uczniem bardzo spokojnym i poważnym. Zaledwie kilka razy udało mi się odnaleźć uśmiech na jego twarzy. Zawsze przygotowany do lekcji, z estetycznie prowadzonym zeszytem, uzupełnionymi ćwiczeniami i podręcznikiem, zawsze też smutny i jakby nieobecny.
Postanowiłam porozmawiać z mamą ucznia. Podczas „Dni Otwartych” dowiedziałam się, że syn zawsze taki był – cichy i spokojny. Nigdy nie sprawiał problemów. Był bardzo nieśmiały i nie potrafił nawiązać kontaktu z rówieśnikami, a wolny czas spędzał głównie w swoim pokoju. Z rozmowy z mamą nie wynikało, aby w rodzinie były jakieś problemy. Rodzina chłopca jest uznawana za tą, której „się powodzi” (ojciec pracuje, matka zajmuje się domem, ale także korzysta z możliwości dodatkowego zarobku. Utrzymują poprawne relacje z dalszą rodziną i nie dotyczą ich problemy patologiczne.). Udało mi się także dowiedzieć, czym interesuje się jej syn i co chciałby robić w przyszłości.
Wszystkie cechy wskazywały na występowanie nieśmiałości jako lęku przed odrzuceniem przez rówieśników, negatywną oceną środowiska i strach przed ewentualnym niepowodzeniem, co wynikało z niskiej samooceny oraz braku wiary we własne siły.
3. Znaczenie problemu.
Nieśmiałość jako cecha jest trudna do zidentyfikowania. Niekiedy bywa traktowana jako przejaw braku zdolności lub braku chęci do nauki. Oddziaływania społeczne mogą przyczynić się do nasilenia lub zminimalizowania wspomnianej cechy.
Na powstanie i utrwalanie nieśmiałości u mojego ucznia niewątpliwie wpłynęły oddziaływania środowiska. Lęk przed krytyką ze strony innych, nie tylko rówieśników, wymagania stawiane przez rodziców, nieumiejętność nawiązania kontaktu z rówieśnikami oraz specyficzny etap rozwoju, na którym się znalazł, spowodowało nasilenie nieśmiałości.
W jego przypadku nieśmiałość utrudniała prawidłowe wykonywanie niektórych ćwiczeń na zajęciach (np. praca w parach lub ćwiczenie konwersacji), czasem uniemożliwiała przeprowadzenie pewnych elementów lekcji (np. rywalizacja między uczniami).
Uczeń, na którym skupiłam swoją uwagę jest chłopcem o szczególnych potrzebach. Wymaga dużo uwagi i zrozumienia. Potrzebuje wsparcia zarówno ze strony rodziców i wychowawcy, jak i kolegów z klasy. Po rozmowie z mamą chłopca postanowiłam podjąć próbę zminimalizowania istniejącego problemu.
4. Prognoza.
Negatywna:
Nie podejmując żadnych działań nastąpi u chłopca pogłębienie i tak już skomplikowanego stanu emocjonalnego. Skutkiem tego może być całkowite zamknięcie się w sobie, pogłębienie się poczucia niskiej wartości oraz utwierdzenie się w przekonaniu, że niczego nie potrafi zrobić prawidłowo. Ciągła obawa przed ewentualną negatywną oceną otoczenia doprowadzi do całkowitego zablokowania się w sytuacjach społecznej ekspozycji.
Pozytywna:
Podjęte działania spowodują przezwyciężenie nieśmiałości lub przynajmniej jej złagodzenie.
Uczeń zacznie wierzyć we własne siły i możliwości oraz pozbędzie się ciągłego poczucia lęku i zakłopotania podczas zabierania głosu na zajęciach. Zminimalizowanie nieśmiałości przyczyni się do osiągania lepszych wyników w nauce.
5. Propozycje rozwiązania problemu.
Dzieci nieśmiałe często doświadczają uczucia zażenowania i wymagają dużo uwagi. Moim zadaniem było zatem zaplanowanie i podjęcie działań zmierzających do zmniejszenia nieśmiałości ucznia i złagodzenie jej skutków. Postawione cele postanowiłam osiągnąć poprzez:
• dawanie pozytywnych wzmocnień
• uczenie przyjmowania komplementów oraz krytycznych uwag
• zachętę i pobudzanie do działania
• stwarzanie okazji do zabierania głosu w obecności innych
• wspieranie w trudnych sytuacjach
• przydzielanie zadań na miarę jego możliwości, które przyczynią się do poszerzenia jego kompetencji
6. Wdrażanie rozwiązań.
Swoją pracę nad nieśmiałością ucznia rozpoczęłam od nawiązania ścisłej współpracy z jego rodzicami. Uświadomiłam im m.in. potrzebę podjęcia działań, które pomogą ich dziecku przezwyciężyć lub zminimalizować uczucie nieśmiałości. Rozmowy indywidualne z mamą chłopca pozwoliły na wytłumaczenie, jak wielkie znaczenie dla powodzenia zaplanowanych działań ma również atmosfera panująca w rodzinnym domu.
Po pierwszym semestrze klasy I zaproponowałam uczniowi udział w pracach zespołu zajmującego się przygotowaniem folderu turystycznego Berlina. Do mojego pomysłu podszedł z dużym dystansem, jednak postanowił spróbować. Atmosfera pracy w tak nielicznej grupie jest szczególna i kameralna. Po niedługim czasie okazało się, że mój uczeń ma ciekawe pomysły i zdolności związane z planowaniem pracy. Chętnie wspierał kolegów interesującymi materiałami. Powoli budowała się atmosfera zaufania, co pozwalało wzmocnienie poczucia własnej wartości i samodoskonalenie. Uczeń został zauważony przez kolegów i koleżanki z klasy, jego aktywność rosła, a ja miałam okazję do częstszego wyrażania zadowolenia z postępów i pozytywne wzmocnienia.
8. Efekty działań.
Podjęte przeze mnie działania powoli przynoszą oczekiwane efekty. Program realizowałam przez drugi rok. Aranżowane sytuacje dydaktyczno – wychowawcze sprzyjają samorealizacji i sprawiają, że opisywany przeze mnie uczeń sukcesywnie wyzbywa się kompleksów i coraz bardziej wierzy we własne siły. Śmielej udziela się na zajęciach, próbuje być zrelaksowany, ale niekiedy widać, jak trudno jest mu walczyć ze strachem, stresem i tremą. Za swoiste osiągnięcia można uznać fakt, że uczeń ten coraz częściej inicjuje rozmowy z rówieśnikami, a nawet z nauczycielem w czasie przerw. Staje się osobą coraz bardziej otwartą i ufną w stosunku do rówieśników. Swoim zachowaniem daje najlepszy dowód ciężkiej pracy nad sobą.
Rozmowy z mamą chłopca potwierdziły, że zachodzi w nim duża zmiana, także jeśli chodzi o jego czas wolny i zajęcia – próbuje spędzać więcej czasu z rówieśnikami, wychodzi z domu, udaje mu się również porozmawiać z rodzicami.
Myślę, że kontynuowanie podjętych działań do końca klasy III przyniesie coraz lepsze efekty, a przejawy nieśmiałości zostaną przezwyciężone lub zminimalizowane, na tyle, że chłopiec będzie mógł bez problemów funkcjonować nie tylko w środowisku innej szkoły, ale przede wszystkim w środowisku społecznym.
9. Refleksje i wnioski.
Nauczyciele mogą przyczynić się do nasilenia nieśmiałości u swoich uczniów lub pomóc im ją przezwyciężyć. Świadomość istnienia problemów, których źródłem jest nieśmiałość, stanowi podstawę do podjęcia działań mających na celu pomoc dzieciom nieśmiałym przez udzielenie wsparcia, a także stawianie adekwatnych do możliwości wymagań.
Należy unikać wartościowania czy też przylepiania etykietki „nieśmiały”, „leniwy”, „nadpobudliwy”. Zdiagnozowanie problemu dziecka jest konieczne ze względu na możliwość ustalenia jego specyficznych potrzeb, a następnie podjęcia odpowiedniej interwencji.
Podczas prowadzenia działań zmierzających do przezwyciężenia nieśmiałości opisywanego ucznia nasunęło mi się kilka wniosków:
• nauczyciel może zminimalizować bierność ucznia nieśmiałego stosując pozytywne wzmocnienia, zachętę i pobudzenie do działania oraz stwarzając sytuacje, w których będzie mogło osiągnąć sukces
• nie należy zrażać się ewentualnymi niepowodzeniami lub zbyt małymi sukcesami, ale wytrwale dążyć do postawionego celu
• ważna jest świadomość rodziców dotycząca danego problemu, aby potrafili właściwie interpretować postępowanie wychowawcze wobec swoich dzieci
• aby osiągnąć zamierzone cele, wszystkie poczynania dorosłych – nauczycieli, wychowanków, rodziców, a także i samych dzieci powinny współgrać i uzupełniać się wzajemnie.
« wróć
