Publikacje » Zjawisko inhalantomanii.
Autor: Piotr Skubiński
Etap nauczania: Szkoła podstawowa
Typ publikacji: Artykuły
Przedmiot: Psychologia
« wróć
Etap nauczania: Szkoła podstawowa
Typ publikacji: Artykuły
Przedmiot: Psychologia
Zjawisko inhalantomanii.
Wśród licznych patologii społecznych nękających człowieka we współczesnym świecie jedna wydaje się niepokojąco dynamicznie rozwijać obejmując swym zasięgiem coraz szersze kręgi społeczne. Jest nią narkomania. Zaburzenie to ma swoje źródło w złej adaptacji człowieka do środowiska. Poza tym jest ono uwarunkowane określoną modą i stylem życia istniejącym w pewnych środowiskach. Narkomania wiąże się także z osłabieniem wychowawczych wpływów rodziny i instytucji. Zaburzenie to wynika w końcu z niewłaściwie ukształtowanej struktury osobowości narkomanów.W 1983 roku ówczesny dyrektor Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) Halfan Machler zwrócił się do Naukowego Komitetu Doradczego z pytaniem: „Powiedzcie mi proszę - zbliżamy się do 2000 roku, WHO prowadzi ogromną akcję - zachowanie zdrowia dla wszystkich w roku dwutysięcznym, czy to, co robimy mieści się w ramach tego, co mogą powiedzieć naukowcy o zdrowiu świata?”. Naukowy komitet doradczy odpowiedział Machlerowi następująco; ,,Myślimy, że choroby współczesnego świata można podzielić na trzy kategorie. Pierwsza - choroby wynikające z gwałtu i agresji, tj. choroby zakaźne wywołane agresją czynników chorobotwórczych - bakterii, wirusów i innych na nasz organizm. Tym chorobom potrafimy zapobiegać i je zwalczać. Druga kategoria to choroby wynikające z uwarunkowań dziedzicznych. Niewiele możemy zrobić w tej chwili dla ich zwalczenia, bo nasza wiedza genetyczna o człowieku jest wciąż jeszcze niewystarczająca, choć gwałtownie się rozwija. Trzecia kategoria to choroby wynikające ze złej adaptacji. Do nich zaliczyć można przede wszystkim choroby cywilizacyjne, w których człowiek w pewnym momencie swego stanu psychofizycznego, swego rozwoju, sytuacji życiowej trafia na przeszkody, którym nie może podołać i do których nie potrafi się adaptować. Taką chorobą jest właśnie uzależnienie lekowe (narkomania, toksykomania), które pochodzi ze złej adaptacji do środowiska (Chruściel, 1986, s. 83-4). Terminy „narkomania” i „uzależnienie lekowe'' oraz „toksykomania” oznaczają w zasadzie podobne zjawiska i bywają używane zamiennie.
Narkomania jest zjawiskiem istniejącym od wieków, w różnych rejonach świata i w różnych cywilizacjach. Na przestrzeni wieków odkryto wiele substancji mających właściwości zmiany stanu psychicznego człowieka. Jednocześnie próbowano dokonać klasyfikacji szerokiego zestawu środków odurzających stosowanych przez narkomanów. Podstawą klasyfikacji było najczęściej pochodzenie danego środka, niekiedy sposób jego działania na psychikę lub skutki, jakie wywołuje. Obecnie istnieją różnorodne kategorie narkomanii, których źródła mogą być rozmaite. Za podstawę typologii przyjmuje się pochodzenie danego środka - nazwa rośliny (kanabis) lub zawartego w nim związku chemicznego (opium, nikotyna) albo postać chemiczna przyjmowanego środka (alkohol) lub sposób zażywania środka narkotycznego - inhalacja (Cekiera, 1985, s. 56-7).
Niniejszy artykuł podejmuje problem odurzania się lotnymi substancjami chemicznymi. Zjawisko to nosi nazwę inhalantomanii. Współczesna inhalantomania dotyczy w naszym kraju głównie dzieci i młodzieży, stanowiąc poważny problem społeczny, psychologiczny, pedagogiczny medyczny i ekonomiczny. Inhalantomania nie jest w naszym kraju, zjawiskiem nowym, ale przeżywa ona obecnie okres znacznego nasilenia, swoistego „renesansu”. Odurzanie się rozmaitymi lotnymi substancjami było znane już przed wiekami i praktykowane w wielu krajach, jednak w skali masowej pojawiło się dopiero w latach powojennych w Ameryce Północnej, w wielu krajach Europy Zachodniej, a także w Polsce, gdy zainteresowanie środkami odurzającymi znacznie wzrosło. W Polsce w roku 1981 odnotowano przyrost liczby osób odurzających się. Dwie trzecie zarejestrowanych narkomanów (65%) stanowiły osoby, młode, w wieku 10-25 lat. Wśród odurzających się w tym okresie osób zauważono ekspansję toksykomanii butaprenowej i używanie innych lotnych substancji, czyli inhalantomanie (Cekiera, 1985, s. 81-2). Wąchanie rozmaitych klejów i rozpuszczalników nie przestało być problemem i dziś. Specyfika tego zjawiska nie wynika nie tylko z faktu, iż dotyka ono najmłodszej części naszego społeczeństwa, tj. dzieci i młodzież. Inhalantomania nie jest dostatecznie poznanym w naszym kraju typem toksykomanii. Nieznany jest dokładny zasięg tego zjawiska i jego specyfika. Istnieje kilka przyczyn tego stanu rzeczy. Po pierwsze jest to związane z faktem, że badania dotyczące odurzania się lotnymi substancjami chemicznymi były prowadzone niezwykle rzadko. Istnieją nieliczne publikacje podejmujące problem inhalantomanii. Przeważająca część informacji o tym zjawisku pochodzi z opracowań prezentujących zjawisko narkomanii rozumiane bardzo szeroko. Zagadnienie inhalantomanii podejmowane było w naszym kraju przez rozmaitych autorów zajmujących się problemem narkomanii m.in. przez Cekierę, Gasia, Thille, Zgirskiego, Januszkiewicz-Grabias i Szłabowicza. Szczególny charakter inhalantomanii polega również na tym, że środki chemiczne stosowane w tej odmianie toksykomanii do odurzania się są artykułami używanymi w codziennym życiu, niepodlegającymi restrykcji, a tym samym ogólnie dostępnymi w przeciwieństwie do innych substancji odurzających, do których dostęp jest zwykle utrudniony. Toksykomani tego typu rzadko trafiają do klinik, ośrodków odwykowych czy poradni specjalistycznych. Inhalantomania dzieci i młodzieży jest niezwykle ważnym problemem społecznym, psychologicznym oraz zdrowotnym w naszym kraju. Ta postać toksykomanii jest szczególnie niebezpieczna, gdyż dotyczy najmłodszej grupy w naszym społeczeństwie, tych, którzy za kilka, kilkanaście lat staną się dorosłą reprezentacją naszego społeczeństwa, a jak wiadomo chore jednostki kształtują chore społeczeństwo. Inhalantomania jest również problemem psychologicznym, problemem zablokowania rozwoju tkwiących w człowieku potencjalności, wrodzonych możliwości rozwojowych. Jest problemem ucieczki jednostki od swej ludzkiej egzystencji, od świadomego istnienia w zgodzie ze sobą i innymi ludźmi. Prowadzi to do patologicznego funkcjonowania jednostki, które Frankl określa jako nerwicę noogenną, pustkę egzystencjalną lub frustrację egzystencjalną. Obraz kliniczny nerwicy noogennej charakteryzuje się: poczuciem nudy, rezygnacją, cynizmem, zniechęceniem, utratą wartości, ucieczką od życia, zanikiem poczucia odpowiedzialności itp. (Popielski, 1987, s.31). Inhalantomania jest w końcu poważnym problemem zdrowotnym. Ta forma toksykomanii niesie ze sobą niezwykle niebezpieczne konsekwencje, prowadzi do nieodwracalnych zmian w organach wewnętrznych szczególnie dotyczy to centralnego układu nerwowego, powodując stany chorobowe o rozmaitym obrazie klinicznym, nierzadko też zejścia śmiertelne.
Wymienione powyżej aspekty patologii zjawiska inhalantomanii wydają się być wystarczającym powodemdo poważnego potraktowania tego problemu i zajęcia wobec niego właściwej postawy. Oznacza to konieczność poznania uwarunkowań nałogu i struktury osobowości inhalantomanów w celu podjęcia skutecznych działań terapeutycznych, a przede wszystkim profilaktycznych. Konieczne jest zatem przeprowadzenie licznych, wielokierunkowych badań empirycznych oraz opracowań teoretycznych, by te cele osiągnąć.
Narkomania jest zjawiskiem istniejącym od wieków, w różnych rejonach świata i w różnych cywilizacjach. Na przestrzeni wieków odkryto wiele substancji mających właściwości zmiany stanu psychicznego człowieka. Jednocześnie próbowano dokonać klasyfikacji szerokiego zestawu środków odurzających stosowanych przez narkomanów. Podstawą klasyfikacji było najczęściej pochodzenie danego środka, niekiedy sposób jego działania na psychikę lub skutki, jakie wywołuje. Obecnie istnieją różnorodne kategorie narkomanii, których źródła mogą być rozmaite. Za podstawę typologii przyjmuje się pochodzenie danego środka - nazwa rośliny (kanabis) lub zawartego w nim związku chemicznego (opium, nikotyna) albo postać chemiczna przyjmowanego środka (alkohol) lub sposób zażywania środka narkotycznego - inhalacja (Cekiera, 1985, s. 56-7).
Niniejszy artykuł podejmuje problem odurzania się lotnymi substancjami chemicznymi. Zjawisko to nosi nazwę inhalantomanii. Współczesna inhalantomania dotyczy w naszym kraju głównie dzieci i młodzieży, stanowiąc poważny problem społeczny, psychologiczny, pedagogiczny medyczny i ekonomiczny. Inhalantomania nie jest w naszym kraju, zjawiskiem nowym, ale przeżywa ona obecnie okres znacznego nasilenia, swoistego „renesansu”. Odurzanie się rozmaitymi lotnymi substancjami było znane już przed wiekami i praktykowane w wielu krajach, jednak w skali masowej pojawiło się dopiero w latach powojennych w Ameryce Północnej, w wielu krajach Europy Zachodniej, a także w Polsce, gdy zainteresowanie środkami odurzającymi znacznie wzrosło. W Polsce w roku 1981 odnotowano przyrost liczby osób odurzających się. Dwie trzecie zarejestrowanych narkomanów (65%) stanowiły osoby, młode, w wieku 10-25 lat. Wśród odurzających się w tym okresie osób zauważono ekspansję toksykomanii butaprenowej i używanie innych lotnych substancji, czyli inhalantomanie (Cekiera, 1985, s. 81-2). Wąchanie rozmaitych klejów i rozpuszczalników nie przestało być problemem i dziś. Specyfika tego zjawiska nie wynika nie tylko z faktu, iż dotyka ono najmłodszej części naszego społeczeństwa, tj. dzieci i młodzież. Inhalantomania nie jest dostatecznie poznanym w naszym kraju typem toksykomanii. Nieznany jest dokładny zasięg tego zjawiska i jego specyfika. Istnieje kilka przyczyn tego stanu rzeczy. Po pierwsze jest to związane z faktem, że badania dotyczące odurzania się lotnymi substancjami chemicznymi były prowadzone niezwykle rzadko. Istnieją nieliczne publikacje podejmujące problem inhalantomanii. Przeważająca część informacji o tym zjawisku pochodzi z opracowań prezentujących zjawisko narkomanii rozumiane bardzo szeroko. Zagadnienie inhalantomanii podejmowane było w naszym kraju przez rozmaitych autorów zajmujących się problemem narkomanii m.in. przez Cekierę, Gasia, Thille, Zgirskiego, Januszkiewicz-Grabias i Szłabowicza. Szczególny charakter inhalantomanii polega również na tym, że środki chemiczne stosowane w tej odmianie toksykomanii do odurzania się są artykułami używanymi w codziennym życiu, niepodlegającymi restrykcji, a tym samym ogólnie dostępnymi w przeciwieństwie do innych substancji odurzających, do których dostęp jest zwykle utrudniony. Toksykomani tego typu rzadko trafiają do klinik, ośrodków odwykowych czy poradni specjalistycznych. Inhalantomania dzieci i młodzieży jest niezwykle ważnym problemem społecznym, psychologicznym oraz zdrowotnym w naszym kraju. Ta postać toksykomanii jest szczególnie niebezpieczna, gdyż dotyczy najmłodszej grupy w naszym społeczeństwie, tych, którzy za kilka, kilkanaście lat staną się dorosłą reprezentacją naszego społeczeństwa, a jak wiadomo chore jednostki kształtują chore społeczeństwo. Inhalantomania jest również problemem psychologicznym, problemem zablokowania rozwoju tkwiących w człowieku potencjalności, wrodzonych możliwości rozwojowych. Jest problemem ucieczki jednostki od swej ludzkiej egzystencji, od świadomego istnienia w zgodzie ze sobą i innymi ludźmi. Prowadzi to do patologicznego funkcjonowania jednostki, które Frankl określa jako nerwicę noogenną, pustkę egzystencjalną lub frustrację egzystencjalną. Obraz kliniczny nerwicy noogennej charakteryzuje się: poczuciem nudy, rezygnacją, cynizmem, zniechęceniem, utratą wartości, ucieczką od życia, zanikiem poczucia odpowiedzialności itp. (Popielski, 1987, s.31). Inhalantomania jest w końcu poważnym problemem zdrowotnym. Ta forma toksykomanii niesie ze sobą niezwykle niebezpieczne konsekwencje, prowadzi do nieodwracalnych zmian w organach wewnętrznych szczególnie dotyczy to centralnego układu nerwowego, powodując stany chorobowe o rozmaitym obrazie klinicznym, nierzadko też zejścia śmiertelne.
Wymienione powyżej aspekty patologii zjawiska inhalantomanii wydają się być wystarczającym powodemdo poważnego potraktowania tego problemu i zajęcia wobec niego właściwej postawy. Oznacza to konieczność poznania uwarunkowań nałogu i struktury osobowości inhalantomanów w celu podjęcia skutecznych działań terapeutycznych, a przede wszystkim profilaktycznych. Konieczne jest zatem przeprowadzenie licznych, wielokierunkowych badań empirycznych oraz opracowań teoretycznych, by te cele osiągnąć.
« wróć
